Kirjahaku

Tussen 1949 en 1954 voltrok zich een heuse revolutie in de Nederlandse po zie. Hoe kun je zo'n machtsgreep van ambitieuze jongemannen het beste begrijpen? Wat gebeurt er als het literaire wereldje in een crisis lijkt te verkeren? Om die vragen te beantwoorden bespreekt Gert de Jager aspecten van de kunstsociologie van Bourdieu, theorie n over beeldvorming en meer traditionele theorie n die uitgaan van een dieperliggende po ticale continu teit. In een recente lezing deed Alfred Schaffer verslag van een eigentijdse crisis in de po zie. Er blijken verrassende parallellen te bestaan.

In 1990 verscheen Boerentijger, de debuutbundel van Tonnus Oosterhoff. Een belangrijk dichter liet voor het eerst van zich horen in een bundel die zijn geheimen niet meteen prijsgaf. Het vormde het begin van een indrukwekkend oeuvre dat dertig jaar later op Facebook uitgebreid bediscussieerd werd. In Abakadabra geeft Gert de Jager zijn visie op de bundel: Boerentijger vertelt het verhaal van een 'ik' die de beklemmingen van het opgroeien en het volwassen worden te boven komt. De ontwikkeling in de bundel lijkt op die in de debuutbundel van Lucebert, een dichter die in Oosterhoffs oeuvre vaak opduikt: ook daarin vormt zich een ego dat een uitweg vindt in de kunst en het schrijven. Oosterhoffs 'ik' realiseert zich dat wat er op papier komt uiteindelijk niet veel meer is dan een reductie van de werkelijkheid. Wat kan kunst dan nog? Wat is trouwens een boerentijger?

Gert de Jager (1957) debuteerde in 2009 met de bundel Sterk zeil die werd genomineerd voor de C. Buddingh'-prijs. Sindsdien publiceerde hij verscheidene dichtbundels en literair-kritische essays. Over zijn vorige dichtbundel Naakt en bewogen schreef Frans August Brocatus in De Boekhouding: 'De Jager vertelt, neemt je mee op reis. Hij doet dat bezwerend, filosoferend, mediterend. Hij verdiept en dwingt je stil te staan. Hij zet je aan het denken en tegelijkertijd aan het voelen.' In O, lichtkelk is de dichter zich meer dan ooit bewust van de eindigheid der dingen. Lezen en schrijven vergezelden hem in het bestaan, gaven er zelfs vorm aan. Wat leverden die mooie activiteiten hem op? In gedichten waarin weemoed, verbetenheid en nog wat andere emoties te vinden zijn, beantwoordt De Jager fundamentele vragen.

In de zesde bundel van Gert de Jager staat meer op het spel dan ooit tevoren. Het titelgedicht trekt conclusies over de menselijke existentie - in ieder geval die van de dichter. Daarna lijkt in herhalingen iets bezworen te moeten worden. Wat kan een individu? Een wereld wordt aanschouwd, grenzen worden overschreden, maar er lijken grenzen te bestaan die zich van mens en wereld niets aantrekken. De tweede afdeling van de bundel, 'Mijn houten vingers', bevat kortere gedichten met vaak laconieke waarnemingen. 'Bestemming bereikt' luidt de titel van een gedicht en dat zou zomaar eens het geval kunnen zijn. Gert de Jager (1957) debuteerde in 2009 met de bundel Sterk zeil die werd genomineerd voor de C. Buddingh'- prijs. Over de bundel Dieren op schaal (2019) schreef Alfred Schaffer: 'een voortreffelijke verzameling gedichten die ervoor zorgt dat ik na lezing aan zee wil staan, blik op de bergen, om te luisteren naar het lawaai van de golven.' Ook in Naakt en bewogen ziet het individu zich geconfronteerd met zee, bergen en golven - en nog veel meer.

Aan het eind van zijn leven stampte een Japanse zenboeddhistische monnik met zijn stok op de grond en reciteerde hij een doodsgedicht dat hij soms al jaren tevoren had geschreven - een traditie vanaf de dertiende eeuw. In natuurbeelden werd een alomvattende scepsis onder woorden gebracht die in de westerse po zie pas halverwege de twintigste eeuw is te vinden. Op het ultieme moment lijken inzicht en ervaring in elkaar over te gaan. De gedichten werden geschreven in een vorm van kunstmatig Chinees en hebben lang weinig aandacht gekregen, ook in Japan. Dat veranderde door vertalingen in het Engels. Ze vormden het uitgangspunten voor de vertalingen van Gert de Jager en hij leidt de gedichten ook uitvoerig in. Daarnaast stelt hij de vraag wat er overblijft van po zie met strakke vormkenmerken die het Nederlands vreemd zijn. De notie van een adequate vertaling moet volgens hem worden opgegeven: elke vertaler schrijft zijn eigen Chinese gedicht. Gert de Jager (1957) is dichter en essayist. Hij publiceerde sinds 2009 zes dichtbundels, waarvan vier als Gaia Chapbook, en in 2021 'Abakadabra; over Boerentijger van Tonnus Oosterhoff'.