Kirjahaku

This is the first collection in English by Lars Amund Vaage, one of the most significant poets and novelists of his generation in Norway.

The mute-perhaps especially he-can be expressive too. That is one of the claims/assertions Lars Amund Vaage develops in these poems. Many of the poems concern work. Work can also be creation, language, initiation. But, in the great circle of life and death, work can also represent a loss of meaning. Love is a central theme, with its power to create.

VIOLET OR cardinal red the colour of my heart A flame burns there I cannot quench Now when I will soon forget words I see myself young and bent over in a landscape I cannot recognize With The Red Place, Lars Amund Vaage has written a rich and complex poem that radiates great tenderness for the different dimensions of life. The poet takes us on a journey inwards and backwards in time. He is visited by the dead, by his mother and by his father. Music plays an important role in the poet's life, and we see him at the piano as a child, a young man and as a grown man. Dictation is related to music that is different and may be more lasting than words. The music also becomes a picture of the wonder and composition of life, the beautiful we see in the shadow of death.

Den framande byen fortel om den omstridde psykiateren Wilhelm Reich som måtte flykta frå Hitlers Tyskland i 1943 og oppheldt seg i Oslo dei neste fem åra. Her vart han fort ei sentral kraft blant venstreradikale kunstnarar og vitskapsfolk, som Harald Schjelderup, Sigurd Hoel og Nic Waal. Romanen byggjer på biografiske fakta så vel som stor innsikt i tenkinga og forskinga til denne Freuds avtaker og opponent innan den psykoanalytiske rørsla. Den viser Reichs forhold til vennene som samstundes var pasientar, til elskerinna Elsa Lindenberg, og til det arbeidet han kjende som eit kall. Boka skildrar òg den konfliktfylte bakgrunnen og oppveksten hans i Bukovina fram mot første verdskrigen. Kva var det som gjorde at Reich, trass i sitt skarpe blikk og strålande terapeutiske evner, anda opp som einsam, jaga og forpint, også i Oslo?

Hovudpersonen var eit sjukeleg barn. Han blei send ut og inn av sjukehus i ein periode av barndomen, og i ein lengre periode kunne han ikkje gå. Han ligg i senga og blir mata og pleid, støtta og følgd omkring av mor. Mora er ikkje hovudpersonens eigentlege mor, ho er faren si andre kone. Utan at faren eller stemora veit om det, begynner han å gå i båtbyggjeriet. Der begynner han å fortelja. Om far, om butikken, om seg sjølv.

Boka inneheld novellene: Ho var ikkje heime. Ein liten gut. Når sysvorta syng. Vesle Lasarus på skulen. Fordi. Hungry Pete. Kyr. Gråten. Ken Villmann opnar døra. Den tredje siste dansen

Hans har vore sokneprest i Sveigen i sytten år, han er gift med Bente, som er flyvertinne og som ofte er fråverande. No har Hans begynt å setja seg til pianoet igjen. Kanskje var det slik at han ein gong valde å bli prest for å sleppa unna spelinga? Kanskje må han tilbake til pianoet igjen? Han veit ikkje om Bente trur på han eller ikkje, og då ho flyttar ut av prestegarden, blir han buande åleine. Han søkjer permisjon frå jobben, for han vil endra seg. Kva er hans personlege bidrag til verda, og til menneska rundt? Han er oppriktig, desperat og komisk. Han prøver å leva opp til sin eigen erkjenningstrong, og han har ein svimlande og forlokkande tvil som han ikkje slepp tak i.

Mikal reiser tilbake til heimbygda. Der møter han igjen bestemor si, Sara, ho som ein gong for mange år sidan blei sjuk og kom på sinnssjukehus, og Samson, sonen hennar, som også blei sjuk. I fem kapittel, som utgjer fem forteljingar, fem brotflater å nærma seg historia gjennom, fortel denne romanen om galskap, om sterke kjensler og stor innlevingskraft, om psykiatri og om nedbrytinga av menneske. "Skuggen og dronninga" er ein gripande og urovekkande roman. Sara gjekk inn i venleiken, inn i det mintgrøne vindfanget, vidare inn i den mørke gangen med lakka furepanel. Ho sette ikkje ytterdøra på klem, slik ho brukte å gjera før, så dei som følgde henne skulle koma inn, men stengde etter seg. Mikal hadde auka farten, sprunge etter henne den siste biten, og no stod han framfor dørhella, på den svarte singelen, med løyntnantshjarto og georginer lavande på begge sider. Han høyrde at ho stoppa der inne, snudde, tenkte seg visst om, før ho kom til døra, vreid nøkkelen rundt og låste. Han høyrde kneppet i låsen og stega hennar innover. I det same begynte ho å snakka, høgt, klagande, stigande, fallande, og stigande igjen, kanskje til seg sjølv, kanskje til Allan.

Mikal reiser tilbake til heimbygda. Der møter han igjen bestemor si, Sara, ho som ein gong for mange år sidan blei sjuk og kom på sinnssjukehus, og Samson, sonen hennar, som også blei sjuk. I fem kapittel, som utgjer fem forteljingar, fem brotflaterå nærma seg historia gjennom, fortel denne romanen om galskap, om sterke kjensler og stor innlevingskraft, om psykiatri og om nedbrytinga av menneske. Skuggen og dronninga er eingripande og urovekkande roman. Sara gjekk inn i venleiken, inn i det mintgrøne vindfanget, vidare inn i den mørke gangen med lakka furepanel. Ho setteikkje ytterdøra på klem, slik ho brukte å gjera før, så dei som følgde henne skulle koma inn, men stengde etter seg. Mikal hadde auka farten, sprunge etter henne den siste biten, og no stod han framfor dørhella, på den svarte singelen, med løyntnantshjarto og georginer lavande på begge sider. Han høyrde at ho stoppa der inne, snudde, tenkte seg visst om, før ho kom til døra, vreid nøkkelen rundt og låste. Han høyrde kneppet i låsen og stega hennar innover. I det same begynte ho å snakka, høgt, klagande, stigande, fallande, og stigande igjen, kanskje til seg sjølv, kanskje til Allan.

Også den stumme - og kanskje nettopp han - kan vera uttrykksfull. Det er ein av påstandane Lars Amund Vaage skriv fram i desse dikta. Mange av dikta handlar om arbeid. Arbeid kan veraskaping, språk, innviing. Men i det store kretsløpet mellom fødsel og død kan arbeidet også vera tap av meining. Sentralt står kjærleiken som gir kraft til å skapa.

«Eg dveler ved skapingssoga for "Syngja" fordi eg trur ei slik soge kan kasta lys over kva litteratur er. Kastar me lys over kva litteratur er, kan det henda at me også ser eitkvart om sjølve språket. Ikkje minst trur eg soga om boka, forteljinga om forteljinga, kan seia noko om kva forhold me som samfunn har til avvik og dei svake» Då romanen «Syngja» kom ut i 2012, vart han møtt med strålande meldingar frå samstemte kritikarar, og for boka vann Vaage Brageprisen. Men «Syngja» var også boka forfattaren ikkje trudde han kunne skriva. Med denne romanen som utgangspunkt drøftar Vaage korleis livsrøynsler kan gjerast om til språk og litteratur, og kva som kan hemma eller drepa slike uttrykk. Hindringane kan verka uoverstigelege når temaet er eit lidande barn. Er det slik at det språklause barnet er omgitt av språk som ikkje kan dekka eller forklara livet hennar? Blir til og med diktaren stum når han lever i det språkleg fattige hjelpeapparatet? I «Sorg og song» fortel Lars Amund Vaage om korleis det kan opplevast når diktinga vert møtt som vedkjenningslitteratur. Han viser ikkje berre korleis han nærmar seg autismen i tidlegare bøker, men òg korleis det språklause gjeld alle menneske. Ikkje minst skriv han om å skriva: om å gi ord til det ordlause.

"Nokre få gonger i livet drøymde Sigurd at han kunne spela piano. Spela kunne han i vaken tilstand også, og betre enn mange andre, det var ikkje det, men i draumen vart spelet hans forløyst. Tonane trilla ut av han, fall, rasa, eller dei song i han, slik at han gløymde kven han var, eller tykte han blei ein annan. Det han skapte med hendene på klaviaturet, var ikkje berre vakkert, i draumen, det var også sant. Utan at han trong streva for det, opna han seg, innover i seg sjølv og ut mot verda, og endå om han ikkje hadde tenkt eller planlagt noko, sa tonane hans det gode og rette om livet og menneska. Tonane som han sjølv spela, lyste inn i han, knytte opp dei vonde knutane hans i rasande fart, bar med seg ei uforklarleg glede og løfta han inn i ein tilstand han ikkje visste han kunne nå." I dei åtte novellene i "Den vesle pianisten" finst gutungar, ungdomar og vaksne menn som leitar etter eit eige språk, borte frå heimen og bygda, i skrifta eller musikken. Dei lengtar etter ord som kan forløysa noko i dei, ord som kan forbinde dei til andre menneske, ord som kanskje ikkje finst. Reiser dei ut, er dei framande; vender dei heim, er det ikkje nokon heim å finna. Lars Amund Vaage opnar opp eit stort rom for karakterane sine. I ein både stringent og sølvklår, rytmisk og lyttande prosa skriv Lars Amund Vaage om ambivalensen i menneskelege relasjonar, om sorga over språkløysa og om det plutselege svevet i ein vellukka komposisjon.

NOMINERT TIL NORDISK RÅDS LITTERATURPRIS 2021 Terningkast 5 Dagbladet Terningkast 5 Stavanger Aftenblad Terningkast 5 Bergens Tidende "Historisk, tidsaktuell og gripande roman" MARTA NORHEIM, NRK BOK Den aprildagen i 1889 då Gabriel Hallvardsson kjem til verda, er ein svart dag i Hauge-gardens historie. Gabriel skal veksa opp på denne staden ved fjorden som folk fer bort frå, og der det med tida ikkje er andre enn bestemor og den tenksame onkel Helge igjen til å halda oppsyn med ungar og dyr, hus og marker. «Alle endrar seg, også dei døde», tenkjer Gabriel, og han finn trøyst i orda. Ord og setningar har eit lag med å koma til han, ubedne. Helge kan sjå at Gabriel har særskilde evner, og skaffar han plass på folkehøgskule. Her skal Gabriels nye liv ta til og kreftene i han frigjerast, slik Noreg òg skal finna sin veg i brytningstida like etter unionsoppløysinga. Får Gabriel Hauge det rommet han treng for å arbeida med sine mørke, eksistensielle dikt i ei norskdomsrørsle som krev at diktaren skal oppmuntra, gleda og vera med og byggja landet? Og kva skal det bli til med garden når også dei gamle fer, kven skal skjøtta jorda då, kven skal hogga i skogen, og kven skal ro etter dokter når det trengst? Med utgangspunkt i lagnaden til farfaren, Ragnvald Vaage, fødd på Husnes i Kvinnherad i 1889, har Lars Amund Vaage skrive fram eit gripande portrett av ein ung heimstaddiktar i spenn mellom tradisjon og modernitet, pliktkjensle og kunstnarkall. Det uferdige huset er ein roman om å dikta frå ein fåmælt og jordbunden stad der dikting ikkje har nokon plass, og uttrykka seg på eit nytt språk i eit nytt land som famlar etter ein eigen identitet

«Ein skapande som ser lenge nok inn i eit mørker som er kvitt, vil kunna sjå ungdommen», skriv Eirik Ingebrigtsen i etterordet til "Dikt i samling". Han omtalar klangbringaren, romsjåaren Lars Amund Vaage, denne diktaren som ser dei unge i dei gamle, det som var i det som er. Heile sitt skrivande liv har Vaage vore oppteken av kva som skjer med menneska når tradisjonane vert borte, av situasjonen til dei svake i samfunnet, av togn og språkløyse og av kjærleikens karakter og vilkår. Og ikkje minst er musikkens språk berande i forfattarskapen; Vaage, som òg er pianist, er høgt verdsett for det musikalske og biletskapande språket sitt. Lars Amund Vaage er kanskje først og fremst kjend som ein av våre største romanforfattarar, men han er ikkje mindre særmerkt som lyrikar. Med denne boka ligg dei hittil fire diktsamlingane hans føre i eitt band.

I 1967 er tida omme for Gabriel Hallvardsson i Hauge. Kona hans, Clara, har sete trufast hos han dei siste dagane på sjukehuset i Bergen. Her i byen voks ho sjølv opp, i ein velsituert, barnerik familie i Fosswinckels gate. No skal kista med den avlidne tilbake til garden, før Gabriel skal i jorda, som fedrane før han. Ei ny tid byrjar for Clara. Eldstesonen Sigurd og den geskjeftige kona hans vil overta gamlehuset, medan Clara får flytta over tunet, til bestemorhuset. Her sit ho ved vindauget og let minna koma rullande: den håpefulle tida som telefonistinne i Gabriels bygd, dansen på ungdomshuset, forelskinga, giftarmålet. Dagane som ung, famlande mor, hustru til ein bonde som eigentleg er forfattar og som heller reiser på talarferd i kampen for det nye Noreg enn å dyrka jorda. Bymålet sitt legg ho innimellom vekk, av omsyn til Gabriel og nynorsksaka. Ho deltek i misjonen som framfor alt vil hindra livsførselen til dei reisande. Livet blir fylt av sjalusi, einsemdkjensle og draumar for kjærleiken, for dottera, for sønene som brått er vaksne då krigen kjem. "Mjølketid" er ein frittståande oppfølgjar til Det uferdige huset, som vart nominert til Nordisk råds litteraturpris. I "Mjølketid" teiknar Vaage eit rikt portrett av ei kvinne, ei tid og eit liv slik det trer fram for henne som har levd det.

"Den eg skriv dette til kan ikkje lesa. Ho kan ikkje skriva, og ikkje snakka heller, endå om dei fremste fagfolka i landet har prøvd å læra henne dette i mange år."Som ung mann jobbar han som bussjåfør og drøymer om å skriva. Ein dag kjem ei jente inn i bussen, ho ser på han i spegelen, og då ho skal av, stoppar han bussen og følgjer etter henne. Sidan ligg dei i senga hennar i kjellarleilegheita der ho bur. Då ho vert gravid, veit han kva han skal gjera.No er dottera vaksen, han er ein etablert forfattar; kan han endeleg skrive romanen om henne?"Syngja" er ein djupt personleg roman, vakker og tankevekkande, naken og open, om å leva med ei dotter med autisme. Romanen er eit forsøk på å skriva hennar historie, og handlar om kor vanskeleg det er, men òg kor viktig det er å forstå ei som ikkje let seg forstå.BRAGEPRISEN 2012

Alle i bygda har venta på at Knut skulle koma heim frå Amerika, og etter 40 år kjem han endeleg. Guten har venta på eit heilt anna vis enn Hilmar og Frida, og det blir meir enn smertefullt når han forstår at eit liv kan forspillast - og at jamvel heltane skal døy.

"Øvelse kald vinter" forteller om knallharde øvelser, den endeløse marsjeringa, det ensformige brakkelivet, restaurantlivet og tjuvpermene - kort og godt om livet under førstegangstjenesten. Ein soldatroman kallar Lars Amund Vaage debutboka si. Lars Amund Vaage var bygningsarbeider da han debuterte med denne romanen.

"I København rekk husa opp til himmelen, det har du sagt. Eg ser til verdens ende. Ein underleg figur. Det må vera kongen. Er ropar herre, herre, han helsar med meg ei rørsle med augo. Eg snur meg. Eg løftar føtene. Eg kjenner ingen. "Høgst aller kjæraste husbond, og far til mine born. Gud halde dykk oppe, min hjartekjære, all lukkeleg velstand, og lat meg alltid få høyra gode tidender frå dykk. Det ønskjer eg meg av hjarta ..." Lars Amund Vaage er fødd i Kvinnherad i 1952. I nærleiken av det einaste baroniet i Norge, Rosendal. Den stilfulle hovudbygningen, den praktfulle hagen, der ungdommen har sverma hundreåra til endes. På 1600-tallet budde Karen Mowat i borga. Ho hadde gifta seg med adelsmannen Ludvig Rosenkrantz. Men adelens dagar var talde. Og deira edle kjensler spela seg ut mot ein bakgrunn av krig, sjukdom og hunger.

Trolltrumma presenterar stolt: Lars Amund Vaage. Nu för första gången på svenska. Vaage är en av Norges största författare och Rubato (1995) är hans mästarstycke, här iklätt en kongenial svensk språkdräkt genom Peter Törnqvists (författare till Kioskvridning 140 grader) översättning. Rubato handlar om Stein, en lovande pianist som hoppade av konservatoriet för att i stället bli chaufför på Kosmos Maskin. Men i en lastbilsolycka kastas ödet om. Med en trasig kardan i skuffen på chefens gamla bil drar han till Bergen för att fixa en ny. Och så har morfar just dött, den lynnige patriarken. Det blir en bökig färd också i tiden; ner till varats och musikens första dagar, och flickvännen Astrid. En vindlande odyssé mellan nu och då, land och stad, flykt och fäste - berättad på ett språk som det sjunger om. Kärleken till konsten och konsten att leva - hur ska man få ihop det egentligen? Att Rubato är översatt av Peter Törnqvist är ingen tillfällighet, som språkbändare har han och Lars Amund Vaage många likheter. I efterordet "En geografi i rörelse" skriver han: "Att syssla med den märgfulla nynorskan svänger alltid. Översättningsarbetet med Rubato har varit en ren njutning. Vaages stil har i denna roadmovie fått en särdeles klangrik och temperamentsfull form. Musiktermen rubato betyder fri rytm eller stulen tid. Ett fordons differential - ibland, som här, folkligt kallad kardan - jobbar liknande; den tillåter drivande ytterhjul och innerhjul att snurra med olika varvtal i kurvorna - med och samtidigt oberoende av varann. På samma vis växlar romanens komposition raffinerat mellan parallella tider, tempon och tonlägen." Vaage är tinglighetens diktare. Men det är en tinglighet som lyfter. En lätt svävande sinnlighet. Han spottar i nävarna och vrider ur molnen i ett jordat och magiskt, maxat, flerdimensionellt grepp om den sammansatta tillvaron. "Jag ville ta upp musiken igen. Jag ville för helvete spela igen. Jag ville för fan damma av själen. Jag ville ta reda på vad som bodde i mig. Jag ville forma klangen, melodiföringen, en bild av världen. Jag ville föra in sången bland gåtorna om människan." Ur Rubato Några pressröster: "[...] en personlig og levende roman ... Den er gjennomtenkt komponert ... Vaage har skrevet nok en god bok, og best av alt, den er utadvendt og tilgjengelig for alle." Avisa Trondheim "Stort om musikk og kjærlighet. Rubato er fortellerkunst på høyt internasjonalt nivå." Dagbladet "Framför allt är Rubato en roman om musik. Sällan har jag sett någon klä musikstycken i ord så som Vaage förmår göra här." Svenska Dagbladet "Lars Amund Vaage är en förnyare av romankonsten och flera av hans verk äger en lyrisk förtätad stämning och existentiell dimension som kan föra tankarna till en av Nordens största prosaister någonsin, Tarjei Vesaas." 00TAL "Exceptionellt poetisk och suggererande i stilen. Han skriver sensuellt och rytmiskt, ofta med en hektisk, nervöst pulserande intensitet." Stavanger Aftenblad